Door – Boris Stil

Deze blog is een vervolg op de blog “online oplossingsgericht maatschappelijk werk”. Er wordt dieper ingegaan op het gebruik van de oplossingsgerichte werkwijze in de praktijk van maatschappelijk werk online. Een belangrijk uitgangspunt in onze online praktijk is om cliënten te stimuleren om vooruitgang bij te houden.

In onze vervolgconsults leggen we ook regelmatig cliënten deze vraag voor. Het doel van deze vraag is om cliënten blijvend te stimuleren om op zoek te gaan naar vooruitgang. In alle probleemsituaties zijn er momenten waarop het probleem zich minder sterk manifesteert of helemaal afwezig was. We willen cliënten met de herhaling van deze vraag in contact blijven brengen met deze momenten zodat cliënten zich bewust worden van het gegeven dat een probleem niet statisch is en dus veranderbaar. Tevens willen we met deze vraag cliënten duidelijk maken dat het oplossen van problemen vaak in kleine stapjes gaat en dat daarom het bijhouden van die kleine stapjes van groot belang is. Het laatste doel achter deze vraag is om cliënten te stimuleren op zoek te gaan naar factoren die de verbeteringen ondersteunen. Deze factoren zijn belangrijke ingrediënten voor de cliënt om werkbare oplossingen onder woorden te brengen.

We stellen deze vraag altijd in ons eerste antwoord aan cliënten. Vervolgens herhalen we de vraag in een andere vorm regelmatig in vervolgconsults. We stellen deze vraag altijd aan het begin van een consult. Dit doen we omdat we deze vraag als wezenlijk beschouwen om tot oplossingen van problemen te komen en omdat het logisch is om een consult (net als in een face to face gesprek) te beginnen met een terugblikvraag.

Casus

Jan is een man van 38, getrouwd en 2 kinderen. Jan werkt in een grote dienstverlenende organisatie. Jan heeft problemen op zijn werk. Hij merkt dat de veranderingen op zijn werk ten koste gaan van de contacten met zijn klanten. Hij ervaart dat hij minder aandacht kan besteden aan zijn klanten dan hij zou willen. Dat geeft hem een gevoel van tekortschieten en stress. 
 

Formulering van de vraag naar wat er beter gaat in ons eerste antwoord aan Jan:

Bemerk je nadat je advies hebt gezocht voor je probleem een verandering in je visie op het probleem of een verandering van het probleem zelf?
Het antwoord van Jan:
Het feit dat ik hulp zocht gaf me in ieder geval ruimte. Mijn visie op het probleem is nog bijna hetzelfde, maar het besef dat ik klem zit op mn werk werd me nu wel heel duidelijk.
 

Met de stap om hulp te zoeken geven cliënten het probleem een plek of een betekenis, ze nemen het probleem bij de hand en voelen zich daardoor vaak minder overheerst door het probleem.

Formulering van de vraag naar wat er beter gaat in de vervolgconsults:

Kun je aangeven wat er de afgelopen week beter ging dan daarvoor? Het hoeft geen grote verbetering te zijn, mensen ontwikkelen oplossingen meestal in kleine stapjes. Het is juist de kunst om deze kleine stapjes te herkennen en te benoemen. Deze kleine verbeteringen kunnen de weg wijzen naar wat werkt voor jou in het bestrijden van je probleem.

Het antwoord van Jan:
De afgelopen week heb ik voor mezelf gekozen. Ik heb allerlei negatieve gedachten over mezelf laten varen. Ik was verkouden en wilde thuisblijven. Eerst dacht ik aan mijn klanten en daarna dacht ik aan hoe mijn collega’s en het management over mij zouden denken. Opeens besefte ik dat ik niet aan mezelf moet twijfelen, ik geloof dat ik een integer mens ben en als andere mensen anders over mij denken dan hoef ik me daar niet door uit mijn evenwicht te laten brengen.
 

Als de cliënt eenmaal zijn vooruitgaan heeft beschreven richten we ons op de ondersteuning van deze vooruitgang. Dit doen we ten eerste door het geven van een compliment over het bereikte succes. En door te vragen: hoe heb je dat voor elkaar heeft gekregen. Een hoe vraag verwijst naar de eigen kracht van de cliënt. Het antwoord van de cliënt op deze vraag is eigenlijk een groot compliment aan hemzelf.

In dit antwoord is al een kanteling zichtbaar van de betekenis van de problemen voor Jan. Jan verteld niet langer een onmogelijkheidsverhaal maar is bezig zijn probleem te herdefiniëren.

Voorwaarde voor het stellen van deze vraag:

Het is van belang dat cliënten ervan overtuigd zijn dat de maatschappelijk werker de pijn, het verdriet of de boosheid van de cliënt begrijpt. Deze bevestiging van de moeilijkheden moet altijd samen gaan met de zoektocht naar verbeteringen.