OnzeJeugd.NU 2026 3

“Kinderen zijn zoveel meer dan alleen de optelsom van een score op taal en rekenen. Het nu verplichte toetssysteem doet hen geen recht en leidt tot prestatiedruk en kansenongelijkheid”, is de boodschap die toetsexpert Karen Heij blijft uitdragen. Elke dag weer, omdat onze manier van toetsen haar raakt. Vijf jaar na haar explosieve proefschrift gaat OnzeJeugd.NU bij haar langs voor een tussenbalans.

Durven we de bodem nog aan te raken?

We zien burn-outs onder twintigers, competitiedrift op basisscholen, selectiefitties op sport­verenigingen en cv’s die steeds langer worden en steeds minder zekerheid opleveren. Wie denkt dat deze tijdgeest zich laat samenvatten als prestatiefascinatie loopt kans om zich met de verkeerde symptomen bezig te houden. De fixatie op presteren verhult een dieper sentiment: de angst om te vallen.

De school en jeugdbeleid als ecosysteem: lessen van boswachters

Een boswachter is misschien niet de eerste persoon waar je iets van zou kunnen leren als je werkt aan inclusief onderwijs of samenhangend jeugdbeleid. Maar schijn bedriegt. Sterker nog: er is veel inspiratie te vinden bij boswachters. Bijvoorbeeld bij de boswachters Peter Wholleben en Werner.

Naast stress rondom toetsen speelt er een andere vorm van prestatiedruk: ­bezig zijn met snel geld verdienen en rijk willen worden.

Kinderen in Nederland ervaren steeds vaker prestatiedruk, met problemen in de mentale gezondheid tot gevolg. Kinderen hebben echter een recht op de hoogste mate van gezondheid. Hoe zit dit?

Een conrete oproep aan scholen om het roer om te gooien

Een provocatie in een tijd waarin meten gelijk lijkt te staan aan weten: stop verplicht toetsen. Die oproep wint aan kracht. Steeds meer leraren, schoolleiders en ouders voelen dat het anders moet. Onderwijs loopt vast in wat je gerust toetsfetisjisme mag noemen: een cultuur waarin cijfers, ranglijsten en opbrengstmetingen leidend zijn.

Verus, de Vereniging voor katholiek en christelijk ­onderwijs in Nederland, waarschuwt voor prestatie­fascinatie in het onderwijs. De vereniging gebruikt de term in de context van het huidige onderwijsdebat over toetsdruk, rendement en maakbaarheid.