PIP 144

Opvoeden gaat over ontspannen aanrommelen en op de tast de weg vinden, steeds vanuit een aandachtige, aanwezige en betrokken grondhouding. Het gaat dus niet – wat we vaak wel denken – over efficiënt en doelgericht bijsturen en optimaliseren. Voor haar promotieonderzoek onderzocht Lisette Bastiaansen de pedagogische betekenis van aandachtige betrokkenheid. In dit artikel houdt zij een persoonlijk én theoretisch onderbouwd pleidooi om als opvoeders gas terug te nemen, en voorbij te komen aan pedagogische beheersdrift, opdat kinderen de kans krijgen zélf iemand te worden.

Toen ik in 2016 begon met promoveren, stelde mijn promotor Gert Biesta mij de vraag wat voor mij de bedoeling van opvoeden was. Die vraag raakte me. Ik heb een samengesteld gezin met vier kinderen en ik had mezelf nog nooit eerder die vraag gesteld. Wat wilde ik via de opvoeding – uiteindelijk – met en voor mijn kinderen?
Ja, natuurlijk, dat ze gelukkige mensen zouden worden die hun plekje in de wereld zouden kunnen vinden. Maar wat betekende dat dan voor hoe ik van plan was ze op te voeden? Laisser-faire? Of juist de teugels aantrekken? Of misschien zorgen dat ze zo goed mogelijk zouden leren presteren? Of ging het me uiteindelijk toch primair om liefde geven?
Ik had eerlijk gezegd niet echt een bewust idee. Best shocking, aangezien mijn kinderen allemaal al boven de tien waren en ik dus al een tijdje behoorlijk onbewust aan het opvoeden was. Bovendien – ik durf het bijna niet te zeggen – werkte ik in het hoger onderwijs als docent. Ik had dagelijks te maken met jonge mensen die ik ‘in de wereld’ mocht brengen. Oefenen met het zélf kunnen vinden van innerlijke vrede De vraag van Gert Biesta zette me aan tot nadenken én tot lezen. Staande op de schouders van grote pedagogische denkers zou het me toch moeten lukken om hier meer bewust inzicht in te krijgen? Wat wil ik met mijn kinderen? Wat willen we in Nederland met onze kinderen? Ik droeg de vraag een tijdje met me mee.
En ja, lezen en verdiepen bracht me verder. Theoretisch pedagogen gaven me meer zicht: opvoeden gaat over het kinderen zodanig begeleiden, dat ze langzaamaan leren om op eigen benen staand hun werkelijk eigen – en dus niet het door opvoeders gewenste – levenspad te bewandelen.