De professionele identiteit van de sociaal werker

Omschrijving

In deze openbare les geef ik eerst een beschrijving van professionele identiteit: wat wordt onder dit begrip verstaan, wat zijn voorwaarden om van een professionele identiteit te spreken en waarom is het hebben van een professionele identiteit belangrijk? Daarna zal ik ingaan op de professionele identiteit van de sociaal werker: welke kenmerken of kwaliteiten zijn eigen aan deze professie, waaruit een identiteit beschreven kan worden? Ik zal stilstaan bij enkele ontwikkelingen binnen het sociale domein en het vakgebied sociaal werk, die vragen opleveren wat betreft de identiteit van de sociaal werker. Ik zal betogen dat kennisaspecten en normatieve aspecten van professionele identiteit nader onderzoek en ontwikkeling behoeven, om de professionele identiteit van sociaal werkers te kunnen versterken.
Ik begin mijn openbare les met een van de mensen die ik als eerste sprak. Marcel van Eck, sociaal werker van het jaar 2020, sprak ik begin 2021 over zijn visie op het ontwikkelen van een professionele identiteit als sociaal werker. 
We bespraken in zijn podcast over professionele identiteit enkele onderwerpen die inhoudelijk terugkomen in deze openbare les. Eén treffende opmerking van Marcel wil ik hier noemen: dat hij ergens in zijn carrière tot het bewustzijn kwam dat hij een sociaal werker was. Hij zegt daarover: “Pas toen ik de opleiding Master Social Work ben gaan doen leerde ik op een overstijgende manier naar het vak te kijken. Daar begon eigenlijk pas echt de ontwikkeling van mijn professionele identiteit als sociaal werker. Ik leerde onderzoek doen en ik leerde om vanuit verschillende, met name sociologische, invalshoeken naar sociaal werk te kijken. Ik leerde ook de visies van belangrijke onderzoekers (…). Toen ik sociaal werker van het jaar werd kon ik er niet meer omheen. Toen dacht ik: tja, ik ben sociaal werker in hart en nieren. En of ik nu in het onderwijs werk, of als onderzoeker, ik blijf toch echt sociaal werker, omdat ik geloof in het vak” (persoonlijke communicatie). Marcel spreekt over een overstijgend perspectief, dus staand boven de verschillende visies op en invalshoeken van onderzoeken, iets wat diep in hem zit en zijn professionele handelen bepaalt (los van de context), en waar hij in gelooft. De masteropleiding Social Work hielp hem bij het verbreden van zijn perspectief op zijn werk en zijn proces van identificatie met de brede beroepsgroep van sociaal werkers.
Identiteit, dus wie iemand is, valt soms samen met het beroep. Een beroep is soms niet alleen iets wat iemand doet, maar iets wat iemand is. Maar hoe ontstaat die identiteit, en is die identiteit belangrijk om het werk goed te kunnen verrichten? En waaruit bestaat een sterke professionele identiteit? In hoofdstuk 1 zullen deze vragen besproken worden.  

Inhoudsopgave Professionele identiteit

1.1     Definitie van professionele identiteit
1.2    Vakmanschap en professionaliteit 
1.3    Kenmerken van professionaliteit
1.4    Vervagende grenzen van professionaliteit en verschillende vormen van professionaliteit
1.5    Belang van professionele identiteit
1.6    Afsluiting van dit hoofdstuk

2   Sociaal werk
2.1    Geschiedenis van sociaal werk: van liefdadigheid naar beroep
2.2   Sociaal werk en de omslag naar de participatiesamenleving
2.2.1    Nadruk op participatie, activering en outreachend werken

2.2.2   Nadruk op efficiency en resultaatgerichtheid
2.2.13  Nadruk op generalistisch, integraal sociaal werk
2.3   Ontwikkelingen in sociaal werk in de 21e eeuw: complexiteit van maatschappelijke vraagstukken en interprofessioneel werken
 
 
3   Kennisbasis, evidence based practice en onderzoekend vermogen van sociaal werk
 3.1    Kennisbasis van sociaal werk: praktijktheorie en leendisciplines
 3.2   Evidence based practice
 3.3   Onderzoekend vermogen 
 3.4   Afsluiting van dit hoofdstuk

4   Brede ethische missie van sociaal werk
4.1    Versnippering van ethische waarden van sociaal werk
4.2   Mismatch tussen waarden en uitvoeringspraktijk
4.3   Ethical risk management
4.4  Sociaal werker als ‘social change agent’
4.5  Versterken van normatieve professionaliteit van sociaal werkers
4.6  Versterken van social change agency bij sociaal werkers
4.7   Afsluiting van dit hoofdstuk

5   Lectoraat Professionele identiteit van de sociaal werker
5.1    Onderzoekslijnen en werkwijze
5.2   Hoe kan het onderzoekend vermogen van sociaal werkers versterkt worden en kennis beter toegankelijk gemaakt worden voor hen?
5.3   Hoe kan de normatieve professionaliteit van sociaal werkers versterkt worden?
5.4   Hoe kan de interprofessionele samenwerking versterkt worden?