Can do - Zinvolle detentie en perspectief na vrijlating in het Canadese gevangeniswezen

Omschrijving

De wettelijke basis daarvoor is stevig: de Corrections and Conditional Release Act omschrijft het doel van het federale gevangeniswezen als ’bijdragen aan de instandhouding van een rechtvaardige, vreedzame en veilige samenleving’ door actief gedetineerden te begeleiden bij hun terugkeer als wetsgetrouwe burgers. De Correctional Service of Canada (CSC), verantwoordelijk voor alle federale gedetineerden met een straf van twee of meer jaar, heeft een uitgebreid arsenaal aan programma's en diensten ontwikkeld: onderwijs, beroepsopleidingen, behandelprogramma's voor verslaving en agressie, re-integratietrajecten en culturele programma's voor inheemse gedetineerden.
En toch schildert de onafhankelijke Correctional Investigator — de ombudsman van het federale gevangeniswezen — jaar na jaar een ander beeld. Gevangenissen die meer op beheersing dan op rehabilitatie zijn gericht. Eenzame opsluiting die wordt gecontinueerd onder een andere naam. Flagrante oververtegenwoordiging van inheemse en zwarte Canadezen. Gedetineerden die rechtstreeks vanuit maximale beveiliging de straat op worden gestuurd, zonder voorbereiding of begeleiding. 
Het verhaal van het Canadese gevangeniswezen is er een van serieuze ambities en structurele tekortkomingen — een stelsel dat weet wat het wil bereiken, maar er maar niet in slaagt dit consequent te realiseren. Dit artikel onderzoekt hoe Canada het verblijf in detentie tracht te voorzien van zinvolle activiteiten en in welke mate het stelsel richting en perspectief biedt op het leven na de gevangenis. Daarbij wordt gekeken naar het federale stelsel als geheel, maar ook naar de specifieke uitdagingen rondom inheemse gedetineerden, de omstreden Structured Intervention Units, en de vijf prioritaire thema's uit het Federale Kader voor de Vermindering van Recidive (2022).

De filosofie van het Canadese detentiestelsel
Het Canadese federale gevangeniswezen kent een tweeledige structuur. De provinciale gevangenissen herbergen gedetineerden met straffen tot twee jaar; de federale inrichtingen van de CSC zijn verantwoordelijk voor langgestraften. Die scheiding heeft praktische gevolgen: de rijkere programmatische infrastructuur van de CSC is niet beschikbaar voor de grote meerderheid van gedetineerden die relatief korte provinciale straffen uitzitten.
Het wettelijk raamwerk van de CSC is in theorie rehabilitatiegericht. Elke gedetineerde doorloopt bij binnenkomst een uitgebreide intakebeoordeling waarbij criminogene risico's en behoeften in kaart worden gebracht. Op basis daarvan wordt een Correctional Plan opgesteld: een individueel traject met doelstellingen op het gebied van onderwijs, werkgelegenheid, behandeling en gedragsverandering. Gedurende de straf monitort een casemanager de voortgang en past het plan aan. Bij vrijlating en in de gemeenschap biedt een netwerk van diensten continuïteit. Op papier is dit een doordacht systeem. De problemen beginnen bij de uitvoering. Canada geeft per gedetineerde meer uit dan vrijwel elk ander westers land — het jaarlijkse budget van de CSC overschrijdt inmiddels ruim 3,6 miljard Canadese dollar — maar volgens de Correctional Investigator staan de prestaties daarmee volstrekt niet in verhouding.
’We geven een buitensporig bedrag uit en de resultaten zijn er gewoon niet,’ aldus voormalig Correctional Investigator Ivan Zinger. ’Als we het over elektriciteitsrekeningen hadden, zou dit het equivalent zijn van Canadezen vertellen dat ze de hoogste tarieven ter wereld betalen en toch eindeloos stroomuitval krijgen.’