De jeugdzorg transformeert niet met meer kennis alleen

Omschrijving

Anders kijken naar leren in de jeugdzorg
Ineens was ‘Veendam’ buzzing bij iedereen die de transformatie van de jeugdzorg volgt. ‘Veendam gooide de marktwerking overboord in de jeugdhulp en zie, de wachtlijsten verdwenen’, kopte NRC. Het tv-programma EenVandaag volgde met: ‘Wachtlijsten verdwenen, kosten gedaald’. De reflex liet zich raden: wat kan de rest van Nederland hiervan leren? Maar die vraag verdient verdieping. Moeten we meer weten of leren om Veendam te kopiëren? Of moeten we leren begrijpen wat een transformatie werkelijk vraagt?
De Amerikaanse systeemdenker Nora Bateson waarschuwt in dit soort vraagstukken voor te snelle conclusies en evaluaties. In complexe veranderprocessen werkt kennis niet wanneer we haar losknippen van context en relaties. Zoals zij het verwoordt: ’If we interrupt a song every few seconds to analyze it, we kill the music’ (Bateson, 2016).
Die waarschuwing is om te beginnen richtinggevend voor hoe we naar leren en veranderen in de jeugdzorg kunnen kijken. In succesvolle transities werken verschillende kennisbronnen op elkaar in, niet los van hun omgeving maar juist geworteld in de context waarin zij betekenis krijgen.

Honger naar voorbeelden
Wachttijden in de jeugdzorg, de afbouw van de gesloten jeugdhulp en het verhoogde risico op dakloosheid voor jongeren die 18 jaar worden in residentiële zorg: bepaalde zaken binnen de jeugdzorg moeten anders. Fundamenteel anders. De refl ex op ‘anders’ is vaak: laat me zien hoe het wel moet. We zoeken naar kennis, good practices, geslaagde pilots en succesverhalen. Naar personen, organisaties en rapporten die het wéten. De potten met goud achter de regenboog.
En was Veendam dan eindelijk die pot met goud? Spoiler alert: de gemeente Veendam slaagde erin zowel de kwaliteit van de jeugdhulp te verhogen als de kosten te reduceren. Maar het duurde vijftien jaar voordat het fundament daarvoor stevig genoeg was. Vijftien jaar overleggen, zoeken, smeden en creëren. Wat in de media rondging als het ei van Columbus, was het resultaat van jarenlang bevragen, oefenen en opnieuw proberen om verbindingen te structureren. Van veel geïncasseerde mislukkingen. Van het nemen van reële tijd.