Wie begrijpt wie nu niet? Perspectieven op Onbegrepen Gedrag.

Omschrijving

Sociale professionals richten zich op de participatie van burgers en hun functioneren in de samenleving, met als doel het welzijn van individuen, groepen en gemeenschappen te vergroten. Zij werken vanuit principes van sociale rechtvaardigheid, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit . In hun werk versterken zij de eigen kracht en het initiatief van burgers, verbinden zij burgers onderling en leggen zij verbindingen tussen burgers en instanties. Dit zijn complexe processen waarin uiteenlopende belangen vaak op gespannen voet met elkaar staan.

De beroepsvereniging van sociaal werkers (BPSW, 20224) zet sterk in op verdere professionalisering, waarbij behoefte bestaat aan meer kennis over ‘wat werkt’. Om bij te dragen aan oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken rondom zogenoemd ‘onbegrepen gedrag’ voert het lectoraat GGZ en Samenleving participatief actie-onderzoek (PAR) uit (Abma et al., 20191) . Beleid en veranderingen worden vaak ontwikkeld zonder voldoende betrokkenheid van de mensen om wie het gaat, wat kan leiden tot problemen of onrechtvaardigheid bij de uitvoering. Dit werd bijvoorbeeld zichtbaar bij de toeslagenaff aire. In participatief actie-onderzoek werken alle belanghebbenden vanuit zowel de leefwereld als ‘het systeem’ samen aan praktijkverbetering, waarbij leren, veranderen en kennisontwikkeling gelijktijdig plaatsvinden. Daarbij is het proces even belangrijk als de uiteindelijke producten of interventies. Sociale professionals werken in complexe, levensechte situaties waarin niet alle factoren te controleren zijn, maar wel meegenomen kunnen worden in het proces. Arts-based werkwijzen kunnen hierbij ondersteunend zijn10. In dit artikel wordt een voorbeeld beschreven van een participatief actieonderzoek in de Zwolse wijk Dieze-Oost, uitgevoerd door onderzoekers van hogeschool Windesheim in het kader van de Regionale Kennis werkplaats Onbegrepen Gedrag IJsselland.

Participatief actie-onderzoek in Dieze-Oost
Dieze-Oost is een compacte naoorlogse wijk, met bijna vierduizend inwoners, nabij het centrum van Zwolle. De wijk kent relatief veel psychische problematiek, sociale huurwoningen, armoede en stress onder bewoners. De sociale cohesie is laag en het gemiddelde inkomen eveneens19. Tegelijkertijd zijn er veel organisaties actief op het gebied van zorg en ondersteuning, waaronder locaties van het Leger des Heils, beschermde woonvormen, herstelcentrum Stichting Focus, een bewonerswerkplaats en andere initiatieven. De centrale vraag van het onderzoek luidde: hoe kunnen we het begrip voor onbegrepen gedrag bij bewoners en professionals vergroten? Het doel was het verbeteren, versterken en verduurzamen van sociale kwaliteit, saamhorigheid en onderling contact tussen buurtbewoners en (in)formele zorgverleners, met specifi eke aandacht voor bewoners met langdurige en ernstige psychische problematiek. Doelstelling en onderzoeksplan werden vastgesteld in samenspraak met vertegenwoordigers van deelnemende organisaties en ervaringsdeskundigen. De onderzoekers stelden een brede leerwerkgroep samen met bewoners, naasten, mantelzorgers, ervaringsdeskundigen en professionals uit onder meer de ggz, RIBW, welzijnswerk, woningcorporaties, ggd en gemeente. De groep kwam twee jaar lang maandelijks bijeen tijdens de lunch, op verschillende locaties in de wijk. Dit maakte deelname laagdrempelig en tijdseffi ciënt.