OnzeJeugd.NU 2026 11

Maroes Albers is directeur-bestuurder van het SWV PO Zuid-Kennemerland. OnzeJeugd.NU vroeg haar welke knelpunten en oplossingen zij ervaart op het gebied van systemen.

Waar staat het samenwerkingsverband voor?
“Het is onze maatschappelijke opdracht om goed en thuisnabij onderwijs te bieden. We werken vanuit vertrouwen met respect voor ieders bijdrage waarbij we scherp zijn op de bedoeling. We geloven in de gezamenlijke verantwoordelijkheid, nabijheid is daarbij een belangrijke waarde.”

Een collega van mij merkte laatst op: “Als mensen over het systeem beginnen, zeg ik altijd: ‘Er is heel goed nieuws: wij ZIJN het systeem. Als wij het anders gaan doen, doet HET systeem dat ook’.” Dat klinkt optimistisch en bevrijdend en ik denk ook dat het waar het. Maar toch ... hoe zit dat dan precies, en waarom is het dan toch vaak zo moeilijk, voor ons die het systeem zijn, om het daadwerkelijk anders te gaan doen?

Het hangt er allereerst vanaf over welk systeem we het precies hebben. Mijn hartslag, mijn spijsvertering en mijn hormoonhuishouding zijn ook systemen. En in een heel letterlijke zin ben ik die systemen. Maar ik heb geen flauw idee hoe ik mijn hartslag bijvoorbeeld voor de grap eens vijf minuten zou kunnen onderbreken. En gelukkig maar.

Nog iets dergelijks is het volgende. Als ik een rondje ga rennen merk ik dat ik na een kilometer of twee het tempo nauwelijks meer kan veranderen, zelfs niet als ik te snel van huis vertrokken ben en buiten adem raak. Het is alsof mijn benen vastgeklonken zitten in hun ritme en dat mijn hart en longen in hun kielzog meegesleurd worden. Ik moet dus goed opletten dat ik niet te snel begin.

Maar goed, hoe zit dat met de systemen die ons bezighouden in de zorg voor onze jeugd? Hoe zit dat met de bekostigingsmodellen, met de financiële silo’s, met de diagnoses, de spreadsheets, de leerlingvolgsystemen, de kostenpotjes, de urenregistratie, de digitale cliëntsystemen?

Je fietst naar school. Langs flats, rijtjeshuizen, straten zonder voortuin. Verderop worden de tuinen groter. Huizen krijgen meer ruimte om zich heen. Er komen meer bomen. Je fietst door de ene wijk na de andere, tot je bij de schoolcampus bent.

In een kleine stad bekeken we zulke fietsroutes. De jongeren uit de wijk met weinig groen en voorzieningen fietsten het verst. Jongeren uit de groenere wijken met de grotere huizen hadden de kortste route. Door de wijk met de flats hoefden zij niet. Ook voor het centrum of de bibliotheek lag die wijk niet op hun route. De één fietste dagelijks door de leefwereld van de ander. Andersom bleef een hele wijk buiten beeld.

Ook wie in de groenste wijk woont, kan iets missen, vooral wanneer je routes door wijken lopen die op de jouwe lijken. Als je opgroeit in een afgesloten wooncomplex, wie woont er dan voor jouw gevoel achter het hek: jij of de ander? Onderweg raakt een wereld vertrouwd. Andere levens blijven buiten beeld.

Het huidige schoolsysteem staat steeds vaker ter discussie. En de wens om het anders te doen klinkt steeds luider. Hoe kijkt de jonge garde tegen ons onderwijssysteem aan? Een gesprek met schooldirecteur Roy Hamstra (35): “Ik geloof dat systeemverandering met een droom begint. Het pad ernaartoe mag nog best troebel zijn. Als je jouw wens uitspreekt, dan worden de tussenstappen vanzelf helder.”

De vraag ontstond of de regio-indeling van de samenwerkingsverbanden nog wel volstond. René Peeters deed onderzoek wat leidde tot het advies ‘over de lijnen en grenzen aan vrijblijvendheid’. Hij gaf geen eenvoudig antwoord, maar stelde vooral nieuwe vragen met het oog op de transitie naar inclusie. Al lazen sommigen er ook een aanleiding in om de samenwerkingsverbanden op te heffen.

De Tweede Kamer heeft op 7 april 2026 het wetsvoorstel terugdringen schoolverzuim aangenomen. De wet beoogt verzuim strenger te registreren. Maar is dit nu wel echt de beste zet om kinderen naar school te krijgen?

Het thema verzuim, of beter gezegd ‘thuiszitters’, staat al meerdere jaren als een drukkend thema op de politieke agenda. Het aantal thuiszitters blijft de afgelopen jaren stijgen, maar de daadwerkelijke getallen zijn niet altijd even helder.

We investeren in onderwijs, preventie, jeugdhulp en samenwerking tussen professionals. Toch lopen sommige jeugdigen vast of verliezen hun vertrouwen in volwassenen en instituties. Misschien moeten we deze signalen niet alleen zien als individuele problemen, maar ook als aanwijzingen dat er iets schuurt in de omgeving waarin zij opgroeien en leren.

Jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg en onderwijs beschikken ieder over waardevolle kennis en expertise. Tegelijkertijd werken zij vanuit verschillende opdrachten, verantwoordelijkheden en regels. Voor jeugdigen bestaan die grenzen echter niet. Hun gezondheid, relaties, leerontwikkeling, bestaanszekerheid en gevoel van verbondenheid hangen nauw met elkaar samen.