Van straf naar perspectief

Omschrijving

Mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) zijn sterk oververtegenwoordigd onder de groep mensen die in aanraking komen met politie en justitie. Toch blijft een lvb vaak onopgemerkt. Ook wanneer een lvb wel wordt herkend, sluiten de ondersteuning en hulpverlening niet altijd goed aan bij de behoeften van deze doelgroep.

De Rotterdamse aanpak Leef-MEE laat zien dat duurzame verandering niet begint bij het bestrijden van crimineel gedrag, maar bij het aansluiten bij de leefwereld van de cliënt en het op orde brengen van de basisvoorwaarden voor een stabiel bestaan. Criminaliteit is niet het ‘echte’ probleem Volgens het Landelijk Kenniscentrum LVB leven in Nederland naar schatting ruim 1,1 miljoen mensen met een licht verstandelijke beperking. Naar schatting heeft 30 tot 40% van de gedetineerden een lvb. Daarmee is deze groep sterk oververtegenwoordigd binnen de strafrechtketen van politie, justitie en de forensische zorg. Opvallend is dat mensen met een lvb vaak niet alleen dader zijn, maar ook slachtoffer. Zij worden regelmatig ingezet als geldezel, drugskoerier of katvanger, zonder altijd goed te begrijpen welke gevolgen dat heeft. Wie deze cijfers ziet, zou kunnen denken dat een lvb automatisch leidt tot criminaliteit. Dat beeld klopt niet, benadrukt Ton Haksteeg, manager bij MEE Rotterdam Rijnmond. ‘Strafbaar gedrag is meestal niet het startpunt van het probleem. Vaak zien we dat een opeenstapeling van problemen op verschillende levensgebieden hieraan voorafgaat.’

Kwetsbaar in een complexe samenleving
Mensen met een lvb hebben vaker moeite met plannen, organiseren, het verwerken van informatie en het overzien van de gevolgen van hun handelen. Daarnaast zijn zij relatief beïnvloedbaar en gevoeliger voor groepsdruk. Wanneer dit samengaat met problemen zoals schulden, verslaving, ziekte, dakloosheid of een gebrek aan daginvulling, ontstaan extra risico’s. Ook een laag zelfvertrouwen, sociale problematiek, moeilijke gezinsomstandigheden en het ontbreken van toekomstperspectief dragen bij aan de kans op crimineel gedrag.

Een beperking die je niet ziet
Een lvb is vaak niet direct zichtbaar. Veel mensen met een lvb hebben geleerd hun beperkingen te maskeren of te compenseren. Hierdoor worden zij door professionals, instanties en hun omgeving regelmatig overschat. ‘Mensen kunnen verbaal sterk overkomen’, vertelt Ton. ‘Ze knikken, zeggen dat ze het begrijpen en geven antwoorden waarvan je denkt: dat zit wel goed. Maar als je verder doorvraagt, blijkt soms dat iemand niet goed begrijpt wat er gezegd is en wat verwacht wordt.’ Volgens Ingeborg Koning, LeefMEE-coach bij MEE Rotterdam Rijnmond ligt daar een belangrijke opdracht voor hulpverleners. ‘Doorvragen is essentieel. Niet uit wantrouwen, maar om goed te begrijpen wat iemand wel en niet overziet en waar ondersteuning nodig is.’