Sozio 4 - 2020

Sozio 4 - 2020

2020

Omschrijving

De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling kan beter!

De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling kan beter!

Landelijke cijfers over effectiviteit zijn er niet, maar diverse onderzoeken laten zien dat het geweld na interventies door de veiligheids- en hulpverleningsketen vaak niet stopt. Zo bleek uit onderzoek naar de hulpverlening waar Veilig Thuis aan overdraagt (in verschillende regio’s) het geweld in 30 tot 60 procent van de casussen aantoonbaar niet te stoppen.1 Jaren geleden wees effectonderzoek naar het tijdelijk huisverbod al uit dat het geweld na deze interventie in meer dan 50 procent van de gevallen voortduurt.2 Het Verwey-Jonker Instituut (VJI) rapporteerde een jaar later over de voortzetting van geweld in 60 procent van de casussen.3 In een actuele rapportage over lopend, longitudinaal onderzoek naar HGKM in gezinnen, rapporteert het VJI dat in 79 procent van de gezinnen na 5 tot 6 jaar nog steeds sprake is van geweld.4

 

Hoe kan dat?

Het geweld stopt dus vaak niet, ondanks alle inspanningen die hulpverlenings- en veiligheidsinstanties – en dan met name natuurlijk de professionals in het veld – leveren. Hoe kan dat? De hierboven aangehaalde onderzoeken1234, maar ook niet openbare/nog lopende onderzoeken en ervaringskennis uit het veld laten een breed scala aan oorzaken zien. De belangrijkste lopen we hier langs.

 

Uitval uit hulp binnen het vrijwillig kader 


Reconstructie van hulpverleningstrajecten laat ontzettend veel uitval zien uit hulp die in het vrijwillig kader geboden wordt. Dat is zeker het geval bij trajecten die zijn gericht op plegers; maar ook hulp aan volwassen slachtoffers en aan kinderen (vaak via de ouders) wordt veelvuldig stopgezet, nog voordat de betrokken hulpverleners vinden dat de onderliggende problematiek voldoende is weggenomen.

 

Hulp sluit onvoldoende aan bij wat nodig is

We zien ook een discrepantie tussen de aard van de onderliggende problematiek (complex en langdurig) en de hulp die wordt ingezet (licht en kortdurend). Aanvullend blijkt ook uit deze onderzoeken dat er vaak geen of onvoldoende sprake is van een systeemgerichte aanpak, waarbij de trajecten binnen een gezin op elkaar en op de onderliggende relatiedynamiek en problematieken zijn afgestemd, en waarbij regie wordt gevoerd op deze afstemming en op veiligheid.

Meer info
2,90
De uitnodiging voor kinderen - Maak misbruik bespreekbaar

De uitnodiging voor kinderen - Maak misbruik bespreekbaar

In Nederland wordt kindermishandeling op grote schaal niet voorkómen en niet vroegtijdig gestopt. Dit heeft grote gevolgen. De verhalen van individuele kinderen en volwassenen die kindermishandeling hebben meegemaakt, getuigen van hun pijn. Ook de wetenschappelijke evidentie is overtuigend als het gaat over de ernst en omvang van de gevolgen van kindermishandeling. Links- of rechtsom wreekt zich de ellende die berust op de ervaring als kind verwaarloosd te zijn, een gebrek aan liefdevolle zorg en aandacht te hebben gehad, of omdat het kind geconfronteerd was met grensoverschrijdende daden en daarmee de continu aanwezige angst voor nog meer. Het zijn ervaringen waarbij het recht om kind te mogen zijn wordt geschonden. Ervaringen die zijn opgeslagen in lichaam en geest. Wat we ook weten, is dat de gevolgen ernstiger zijn naarmate de kindermishandeling langer duurt. Onderzoek van Nederlandse bodem laat verder zien dat bij zes van de tien meldingen de mishandeling op het moment van melden al langer dan een jaar gaande is en dat de meeste kindermishandeling überhaupt niet gemeld wordt bij Veilig Thuis (Alink et al., 2019). Kindermishandeling lijkt een te veelkoppig monster om als professional alleen te lijf te gaan. Maar betekent dat ook dat je als individuele professional geen wereld avan verschil kunt maken voor het kind dat zo alleen is?

Meer info
2,90
De verschillen en overeenkomsten tussen eergerelateerd geweld en stalking

De verschillen en overeenkomsten tussen eergerelateerd geweld en stalking

Een man blijft zijn ex-vrouw nog lang nadat de scheiding formeel is uitgesproken lastigvallen: hij belt haar tot midden in de nacht en stuurt whatsappjes; hij wacht haar op bij haar werk en ondervraagt haar buren over bezoekers. De vrouw maakt melding van de zaak bij de politie, waar de kwestie in eerste instantie als een vorm van stalking wordt gezien. Bij nader onderzoek blijkt echter dat de man niet alleen uit eigener overweging handelt: zijn familie en zijn voormalige schoonfamilie accepteren de scheiding niet. Van de man wordt verwacht dat hij alles op alles zet om zijn vrouw terug te krijgen, want de goede naam van beider families is in het geding. Is dit nu een geval van stalking? Of gaat het om geweld uit naam van de familie-eer? En maakt het eigenlijk uit welk etiket er op dit geweld geplakt wordt?

Essentieel verschil

Bij de politie wordt onderscheid gemaakt tussen vormen van huiselijk geweld, waaronder stalking door (ex-)partners en eergerelateerd geweld. Er zijn overeenkomsten tussen geweld in huiselijke kring en geweld uit naam van de familie-eer: beide spelen zich in intieme kring af. Maar er is ook een groot verschil. Huiselijk geweld en ook stalking door (ex)partners spelen zich meer af op het niveau van het gezin en het huishouden, terwijl eergerelateerd geweld zich doorgaans afspeelt in de context van het uitgebreide gezin. Dat is het gezin plus de rand daaromheen, die bestaat uit opa’s, oma’s, ooms, tantes, (achter)neven en -nichten. Het gaat in feite om de gehele familie. Eerconfl icten kunnen vaak gaan over seksualiteit buiten het huwelijk of het kiezen voor en verlaten van partners zonder dat de familie daar achter staat. Een kritische lezer zal zeggen dat dat ook stenen des aanstoots kunnen zijn bij huiselijk twisten en geweld. Maar bij eergerelateerd geweld gaat het een stap verder: er zijn gemeenschappen, waarin de familie een vinger in de pap heeft bij zaken als het kiezen en het verlaten van een partner. Als we mensen in nood adequaat willen helpen – zowel op korte termijn bij acute nood als op lange termijn om structurele veiligheid te bewerkstelligen – dan is het essentieel om na te gaan hoeveel mensen bij een confl ict betrokken zijn. Gaat het inderdaad om een individuele verdachte, zoals bij stalking het geval is? Of zijn er meer mensen bij betrokken die aansporen tot gewelddadig gedrag? Kenmerkend voor de aanpak van eergerelateerd geweld bij de politie, is dat die grote familie in kaart gebracht wordt: wie spelen daarin een belangrijke rol? Wie nemen beslissingen die het leven van individuele familieleden raken? Naar wie wordt er geluisterd in de familiekring? Dit zijn ook belangrijke vragen voor sociale professionals, want als je systeemgericht wilt werken, dan moet je natuurlijk wel weten tot welk systeem je je moeten richten: dat van het gezin of van de familie. Op de website van de politie kan een checklist worden gedownload met vragen en tips die helpen om dit soort informatie te verzamelen.

Meer info
2,90
Het innemen van een moreel standpunt bij (vermoedens van) huiselijk geweld

Het innemen van een moreel standpunt bij (vermoedens van) huiselijk geweld

Hoewel de coronacrisis veel creatieve en verbindende initiatieven heeft voortgebracht, is ook zichtbaar geworden dat isolement mensen kwetsbaar maakt voor geweld in huiselijke kring. De maatschappelijke urgentie is groot. Zo wordt het aantal volwassenen dat in de afgelopen vijf jaar slachtoff er is geworden van huiselijk geweld geschat op 747.000.  

Normstelling bij huiselijk geweld
Het blijkt moeilijk te zijn om bij huiselijk geweld een norm te stellen en te interveniëren, in het bijzonder bij volwassenen. Ook blijkt uit onderzoek dat er verschillend gedacht wordt over wat grensoverschrijdend is en wat niet. Begrippen zoals huiselijk geweld, (ex-)partnergeweld, seksuele intimidatie en seksueel misbruik blijken rekbaar te zijn. Er is sprake van bagatellisering; niet al het geweld telt (even zwaar). Negentig procent van de Nederlanders is het erover eens dat geweld binnen een relatie onaanvaardbaar is. Maar wanneer men concrete situaties krijgt voorgelegd vindt 29 procent het gebruik van geweld tegen de partner onder bepaalde omstandigheden acceptabel. Dat geldt ook voor jongeren. Onder hen is er een relatief hoge tolerantie voor partnergeweld, vooral voor seksueel geweld. In gesprek met professionals uit de praktijk is een veelgehoorde uitspraak: ‘Wie zijn wij om er iets van te vinden?’ Zeker als het om volwassenen gaat. En: ‘Hoe maak je het bespreekbaar, zonder dat de deur meteen voor je dichtgaat?’ Of: ‘Hoe behoud ik het vertrouwen van de cliënt?’ De universaliteit van mensenrechten maakt echter dat wij allen een verantwoordelijkheid hebben voor elkaar en dus ook voor bescherming tegen

Meer info
2,90
Het Verdrag van Istanbul - De invloed van gender en rolpatronen

Het Verdrag van Istanbul - De invloed van gender en rolpatronen

In een wereld geteisterd door Covid-19 (‘Corona’), met extra risico’s voor het ontstaan van huiselijk geweld, vervaagt het nieuws over landen die een terugtrekkende beweging maken uit het internationaal verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Het verdrag dat in de volksmond ook wel ‘het Verdrag van Istanbul’ wordt genoemd. Echter is het juist in deze tijd van belang om dit verdrag op de politieke en maatschappelijke agenda te houden. Juist nu de wereld meer ‘op slot’ gaat – waardoor interpersoonlijk contact geïntensiveerd wordt en de financiële gevolgen van corona hun weerslag hebben op huishoudens – zien we risico’s op het ontstaan of voortduren van huiselijk geweld toenemen.

Internationale verdragen wegen zwaarder dan nationale wet- en regelgeving

In 2011 stelde de Raad van Europa het internationaal verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld op. Dit verdrag werd door 45 landen, waaronder Nederland, onderschreven en ondertekend. Het verdrag staat volgens Movisie (een van de kennisinstituten rondom huiselijk geweld) voor een verbeterde aanpak om geweld tegen vrouwen te voorkomen: ‘In dit verdrag staat dat geweld tegen vrouwen een vorm van discriminatie is. De aanpak die geweld tegen vrouwen doet voorkomen, moet gendersensitief zijn. Dit betekent dat de maatschappelijke rollen, gedragingen, activiteiten en eigenschappen die in een maatschappij passend worden geacht voor vrouwen en mannen, van invloed zijn op het voorkomen van geweld tegen vrouwen’, aldus te lezen op de website van Movisie. Een van de belangrijkste pijlers van dit verdrag is dan ook: gendersensitief handelen. In adit artikel komen we hier verderop op terug.

Meer info
2,90
Praktijkverhalen door mannen Uit het boek 'Het is niet stoer'

Praktijkverhalen door mannen Uit het boek 'Het is niet stoer'

Vertrouwen is een belangrijk begrip geweest bij de totstandkoming van het boek. Niet alleen het vertrouwen van de fondsen of dat tussen Stichting Alexander en ondergetekende. Vooral en het meest ging het om vertrouwen in de contacten met de geïnterviewde mannen; stuk voor mensen van wie het vertrouwen meer dan eens is beschadigd. Dat zij het aandurfden om zich kwetsbaar op te stellen, in gesprek te gaan en me hun verhaal toevertrouwden, ervaar ik als een groot geschenk. Een geschenk aan mij én aan de lezers van dit boek. Ik hoop dat hun verhaal andere mannen helpt het zwijgen te doorbreken. Ik hoop dat het besef groeit dat – ook voor stoere mannen – de gevolgen van kindermishandeling levenslang zijn. Eén te vertrouwen persoon kan in een mensenleven een enorm verschil maken. In de afgelopen jaren heb ik gemerkt dat er veel mannen zijn die lange tijd zwijgen over wat zij als kind hebben moeten meemaken. Zij zwijgen tot ze vastlopen en een burn-out krijgen, of tot iemand doorvraagt naar wat er destijds gebeurd is, ze een lotgenoot ontmoeten of denken dat er nu iemand is die hen wél gelooft. Genegeerd of niet geloofd worden als je over een traumatische gebeurtenis vertelt, veroorzaakt nieuwe wonden en nog grotere voorzichtigheid. Het is niet stoer om als man misbruikt, vernederd en geslagen te zijn; de slachtoff ers waren liever opgegroeid tot stoere en minder kwetsbare mannen, want dat is de gangbare norm. Maar zo is het niet gegaan.

Meer info
2,90
Risicoscreening partnergeweld

Risicoscreening partnergeweld

Geweld in gezinnen kent vele verschijningsvormen, waaronder partnergeweld. Dit is een multidimensionaal probleem in een dynamisch kader wat het moeilijk maakt het begrip te defi niëren. De wettelijke defi nitie van de Raad van Europa wordt doorgaans in België en Nederland als uitgangspunt gehanteerd: ‘alle vormen van fysiek, seksueel, psychologisch of economisch geweld die plaatsvinden binnen het gezin of het huishouden tussen voormalige of huidige echtgenoten of partners, ongeacht of de pleger in dezelfde woning als het slachtoff er verblijft of heeft verbleven.’ Partnergeweld is de meeste voorkomende vorm van gezinsgeweld. Eén op de zeven vrouwen kreeg het afgelopen jaar te maken met ten minste één daad van geweld door de (ex-)partner. Ook mannen zijn slachtoff er; één op de tien mannen wordt met partnergeweld geconfronteerd. Sinds het uitbreken van COVID-19 en de beperkende maatregelen die er gelden, krijgen hulplijnen en opvangcentra alarmerende signalen van partner-geweld. Ook in Vlaanderen ontving de hulplijn 1712 beduidend meer oproepen, niet alleen van slachtoffers, maar ook van derden (zoals buren en omstaanders). Kortom, iedereen die vragen heeft over geweld. In juli 2020 telde de hulplijn bijna 1200 mogelijke slachtoffers van partnergeweld. Dit zijn gemiddeld 170 meldingen van slachtoffers en omstaanders per maand; een stijging van maar liefst 79 procent ten opzichte van het maandelijkse gemiddelde in 2019. Deze stijging wijst niet noodzakelijk op een toename van het aantal slachtoffers van partnergeweld. Een andere verklaring kan bijvoorbeeld zijn: meer bekendheid van de hulplijn. Partnergeweld is dus een manifest probleem waar professionals (politie, justitie, welzijn, gezondheid) frequent mee in aanraking komen. Het is belangrijk om zo vroeg mogelijk in de geweldscyclus te interveniëren. Risicotaxatieinstrumenten  zijn daarbij belangrijke hulpmiddelen.

Meer info
2,90
Sozio 4 - 2020 (Compleet nummer)

Sozio 4 - 2020 (Compleet nummer)

Sozio-Special Huiselijk geweld

Meer info
9,95
Werk samen aan een trauma-aanpak voor meer veiligheid en herstel

Werk samen aan een trauma-aanpak voor meer veiligheid en herstel

Gezinnen die al langdurig hulpverlening ontvangen en waarin het geweld maar niet verdwijnt; ouders die zelf in onveiligheid zijn opgegroeid en van wie de kinderen dit nu ook meemaken; kinderen met psychische en/of gedragsproblemen die je ineens helemaal snapt als je de dynamiek met of tussen ouders ziet. Herken je dit? En denk je dan weleens aan de invloed van trauma?

Trauma komt veel voor in gezinnen met een geweldsdynamiek. Het uit zich in stressklachten en heeft daarbij ook impact op het welzijn, functioneren en relaties. De meest extreme vorm hiervan is een posttraumatische stressstoornis. Trauma beschadigt het vermogen om te vertrouwen en kan zorgen voor hechtingsproblemen, negatieve gevoelens over jezelf en anderen, overreacties en moeite met dagelijkse dingen. Omdat in deze gezinnen gebeurtenissen niet op zichzelf staan, maar onveilige situaties keer op keer voorkomen en dan ook nog binnen je huiselijke kring die het meest veilig zou moeten zijn, gaat het om complex trauma. In tegenstelling tot een eenmalige traumatische gebeurtenis, hoe naar en impactvol deze ook kan zijn, zorgen terugkerende, zich opeenstapelende traumatiserende incidenten voor een nog grotere impact op gevoel, zelfbeeld, gedrag en relaties.

Meer info
2,90
Zorgprogramma voor jongens (12-16 jaar) die slachtoffer zijn van geweld

Zorgprogramma voor jongens (12-16 jaar) die slachtoffer zijn van geweld

Fareed, een vriendelijke open jongen, komt uit een islamitisch gezin met zes kinderen. Zo lang als hij zich kan herinneren wordt hij mishandeld. Hij werd geslagen met metalen stokken; als hij in bed lag werd hij op zijn voetzolen geslagen. Zijn stiefvader had altijd kritiek. Fareed ontwikkelde een laag zelfbeeld en werd eenzaam en depressief. Aan het eind van de basisschool probeerde hij zich voor de eerste keer op te hangen. Hij beschrijft zijn leven alsof hij in een witte kamer zonder deur leefde. Al heel jong wist hij al dat hij op jongens viel, maar dat was in zijn familie een groot taboe. Fareed dacht dat hij de enige islamitische homojongen op de wereld was. In zijn familie werden er vaak negatieve opmerkingen over homo’s gemaakt. Toen hij 15 was besloot Fareed om het na het Suikerfeest aan zijn ouders te vertellen. Samen met een nicht en neef vertelde hij het aan zijn moeder. Zij kreeg een paniekaanval. Fareed ontvluchtte zijn ouderlijk huis en ging naar zijn nicht en neef. De volgende dag stond de politie op de stoep en moest hij mee naar Jeugdzorg. Hier was ook zijn familie die hem – in bijzijn van Jeugdzorg - met de dood bedreigde. De spanningen liepen zo hoog op dat de beveiliging ingeschakeld werd. Fareed moest acuut naar een crisispleeggezin. Hier was hij niet veilig omdat zijn familie hem bleef bedreigen en er alles aan deed om hem te vinden. Om erachter te komen
waar hij was werden zelfs zijn vrienden, zijn neef en nicht bedreigd. Vanwege de ernst van de bedreigingen werd hij naar Fier (Ravi) gebracht. Hij kreeg een andere naam en kon voor zijn eigen veiligheid zijn telefoon niet meer gebruiken. De eerste tijd worstelde hij erg met zijn geloof en geaardheid. Hij moest vaak huilen. Het boek van Omar Nahas (Islam en Homoseksualiteit, Bulaaq uitgeverij) heeft hem geholpen in zijn worsteling met zijn geaardheid en het geloof. Bij Fier kreeg hij een islamitische therapeute. Fareed vertelde dat er een rust over hem heen kwam, omdat er eindelijk iemand was die naar hem luisterde. Hij kreeg weer zin in het leven.

Meer info
2,90